Tagarchief: Ooijen-Wanssum

Dijkversterkingen Ooijen-Wanssum duurzaam en effectief

luchtfoto-Hoogwater-Ooijen-Wanssum-juli-2022-(Bron-Fugro)(ENT_I
Lees het gehele artikel

Fugro beweegt mee met het water in een veranderende rol

Met de grote overstromingen in Limburg die in 1993 en 1995 het hele land op deden schrikken, is men welbewust van het feit, dat wonen en werken langs water risico’s met zich meebrengt. Hier werden we recent aan herinnerd door de extreem hoge waterstanden in de Maas in julivan dit jaar. Waterschap Limburg werkt samen met onder andere Rijkswaterstaat, Hoogwater-beschermingsprogramma (HWBP), Gebiedsontwikkeling Ooijen-Wanssum en Consortium Grensmaas aan het versterken en aanleggen van dijken langs de Maas.

In december 2020 is de Gebiedsontwikkeling Ooijen-Wanssum afgerond. De uitvoering van het project was in handen van Mooder Maas: een combinatie van aannemers Dura Vermeer en Ploegam. Deze gebiedsontwikkeling biedt een definitieve oplossing voor de hoogwaterproblematiek in dit gebied. Voor de uitvoering ervan is gezocht naar keringen die passen in het van oorsprong onbedijkte landschap van Noord-Limburg. Dit is gerealiseerd met twee nieuwe typen dijken: de Steilranddijk en de Hoge Gronddijk. Mooder Maas wist de nieuwe dijken te realiseren met gebiedseigen materiaal waarmee ook de duurzaamheidsdoelstellingen zijn bereikt. Het landschapsontwerp voor deze aanpak kwam van H+N+S Landschapsarchitecten en het technisch ontwerp kwam van Fugro. GWW magazine spreekt hierover met Leo Zwang, projectdirecteur bij Fugro Nederland.

De doelstellingen van Gebiedsontwikkeling Ooijen-Wanssum

Hoogwaterbescherming tegen waterstanden die eens in de 250 jaar voorkomen
Waterstanddaling van 35 cm (bij hoogwater)
Ontwikkelen van natuur en landschap
Vergroten van de leefbaarheid in Wanssum
Ruimte voor nieuwe economische ontwikkelingen

Met de realisatie van de gebiedsontwikkeling is het gebied tussen Broekhuizen en Geijsteren beschermd tegen hoge waterstanden van de Maas. Er is nieuwe ruimte voor ondernemers om zich te ontwikkelen, het centrum van Wanssum is leefbaarder geworden door de nieuwe rondweg én er is een prachtig natuurgebied van ruim 500 hectare gerealiseerd: Maaspark Ooijen-Wanssum. Daarnaast wordt er bij hoogwater een waterstanddaling van 35 cm gerealiseerd die tot in Roermond merkbaar is. 

Gebiedsontwikkeling Ooijen-Wanssum is een initiatief van vijf overheden:
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat/Rijkswaterstaat
Provincie Limburg, Gemeente Venray, Gemeente Horst aan de Maas
Waterschap Limburg (Bron: waterschaplimburg.nl)

Maar liefst 20.000 ton 
minder CO 2 -uitstoot

Leo opent het gesprek: “De criteria voor duurzaamheid in waterbouw zijn nog niet duidelijk. Het is eigenlijk een containerbegrip. Natuurlijk is waterveiligheid in essentie duurzaam, maar dijken bouwen is niet altijd goed voor het milieu. In het oorspronkelijke plan was er sprake van ontgraving en afvoer van 4 miljoen kuub grond. Als Geo-data specialist hebben we samen met H+N+S Landschapsarchitecten duurzame dijken ontworpen (zie kadertekst op pagina 13) die – hoewel ze aanzienlijk breder zijn – veel beter ingepast zijn in de omgeving. De breedte van de dijk gaf veel meer mogelijkheden voor medegebruik. Door te werken met materiaal dat lokaal beschikbaar was, kon een reductie van 50% CO 2 -uitstoot worden gerealiseerd. De grond werd nu niet afgevoerd, maar is met uitgebreide laboratoriumonderzoeken op sterkte beoordeeld door Fugro. In een 300 meter lange golfgoot is de dijk nagebootst en is de grond uit Ooijen getest. De resultaten bewezen dat het materiaal veilig kan worden toegepast voor deze dijken. De vuurdoop kwam afgelopen juli toen het hoogwater Limburg teisterde: de dijken bij Ooijen-Wanssum doorstonden dit met vlag en wimpel.”

De proeven die gedaan zijn, bestonden uit klassieke geotechnische proeven, golfgootproeven, stroomgootproeven en pinholetesten. Door die proeven kon de veiligheid van het ontwerp bewezen worden. De kwelschermen in dit project zijn uitgevoerd in klei in plaats van staal. Door het uitvoeren van HPT-(A)MPT © -sonderingen kon worden aangetoond dat de kwelschermen kort mochten zijn, waardoor de uitvoering in klei in beeld kwam. Ook op dat vlak is er gewonnen aan duurzaamheid: verlaging emissie, toepassing van lokaal materiaal, een toekomstbestendig ontwerp én de oplossing past schitterend bij de omgeving.

Fugro’s meerwaarde

Leo schetst het grote verschil tussen Fugro’s oude en nieuwe aanpak als gevolg van nieuwe contractvormen: “We worden eerder aan tafel gevraagd om mee te denken. Toen ik bij Fugro startte, lagen de projectfases tot uitvoering buiten vast en de aannemer voerde het werk conform bestek uit. Fugro leverde meet- en adviesdiensten aan waterschappen. Dat was heel mooi werk, maar nieuwe contractvormen lieten zien dat er meer mogelijk is. In de nieuwe contractvormen zitten de aannemers ook zelf aan de ontwerptafel. Fugro biedt in dat proces een grote meerwaarde; door ons in te schakelen kunnen alle technische mogelijkheden onderzocht en benut worden. Wij maken deze kansen en mogelijkheden vaak al in de tenderfase zichtbaar. Los van alle data zit er bij Fugro enorm veel kennis bij de mensen. Zo wisten we in een vroeg stadium al, dat de ontwerpen voor Ooijen-Wanssum haalbaar waren. We kunnen door innovatief te werken de uitvoerbaarheid van elk project al heel vroeg in het proces vaststellen. Qua capaciteit en ervaring zijn we als Fugro echt onderscheidend: de combinatie van meten, adviseren en ontwerpen is sterk. We nemen al onze kennis en ervaring mee naar nieuwe projecten in de toekomst.”

“Dat we nu al in de eerste projectfase met innovaties mogen komen is nieuw”, vervolgt Leo. “We worden ingeschakeld van ontwerp tot realisatie. Door data te verzamelen en elk project te benaderen als leermoment kunnen we onze data en kennis weer inzetten op andere projecten. Zo ontstaat er tevens een goed beeld over de eigenschappen van bepaalde typen grond in gebieden. Dat heeft ons gebracht om na te denken over de structuurvorming van de ondergrond. Wat doet het klimaat met klei? Een belangrijke vraag binnen klimaatadaptatie, waarop we steeds meer antwoorden krijgen.”

Het belang van digitalisering

“In de projecten van de afgelopen jaren zien we bovendien een ontwikkeling in digitalisatie. Dat gebeurt niet alleen in de data-inwinning, maar ook in de advisering en modellering. Ieder project laten we zien dat we een stap verder zetten. Daarnaast werken we samen met onze partners om steeds beter de digitalisatieprocessen op elkaar aan te sluiten. Ons doel is om het ontwerpproces niet alleen effiënter, maar vooral sneller te maken, waarbij ook het detailniveau hoger wordt. Hiermee wordt direct ook milieuwinst geboekt door optimalisatie van het materiaalgebruik.”

Ooijen-Wanssum in uitvoering.

Mooier achtergelaten 
dan aangetroffen

Leo is het erover eens, dat het landschap in het project Ooijen-Wanssum mooier is achtergelaten dan het werd aangetroffen. “Zo ziet Fugro duurzaamheid op de lange termijn: wat we doen moet houdbaar zijn en de leefbaarheid vergroten. Bij Ooijen-Wanssum ging het niet alleen om de dijkversterking, maar om de ontwikkeling van het hele gebied. We hebben de natuur en de omgeving meegenomen in een ontwerp dat zorgt voor een verbeterde leefbaarheid. Door toepassing van andere materialen dan gebruikelijk is, is zelfs de ecologie extra versterkt, wat bijvoorbeeld zichtbaar is in de nesten van oeverzwaluwen in de steilranden. Een ander principe in het dijkontwerp heeft een nieuwe natuurwaarde gecreëerd. We zijn trots op het teamwerk waarmee we dit hebben kunnen bereiken en waarmee we de Waterinnovatieprijs hebben gewonnen in 2019. De nieuwe rol die we hebben aangenomen past bij ons, we bewegen als bedrijf mee met het water.”

Tot besluit zegt Leo: “Het plan nam mensen mee. Omwonenden hebben veel inspraak gehad en iedereen zag de natuurlijke meerwaarde ervan. Daardoor verliep het stakeholdermanagement ook soepel. De ‘bottom line’ is dat duurzaam niet per se duurder hoeft te zijn. Veel groener dan Ooijen-Wanssum wordt het niet.”

Steilranddijk en Hoge Gronddijk

Voor de uitvoering van Gebiedsontwikkeling Ooijen-Wanssum is gezocht naar waterkeringen die passen in het van oorsprong onbedijkte landschap van Noord-Limburg: De Steilranddijk versterkt het kenmerkende terrassenlandschap langs de Maas door een natuurbuffer met aan de voorkant een steilrand. De natuurbuffer mag zich dynamisch ontwikkelen, waarbij natuurlijke erosieprocessen en begroeiing de vorm bepalen. Achter deze natuurbuffer ligt de daadwerkelijke waterkering. Deze is verholen aangebracht en dient het achterliggende gebied te beschermen tegen hoge waterstanden op de Maas. Het klassieke ontwerp van een rivierdijk met een kleibekleding inclusief grasmat is hier vervangen door een verholen dijklichaam met een robuuste erosiebuffer van klei. Aan de binnenzijde van de dijk wordt extra grond (overhoogte) aangebracht op het dijktalud om de waterkering op te laten gaan in het glooiende landschap en om medegebruik op de dijk mogelijk te maken. Ook bij de Hoge Gronddijk wordt de waterkering op een robuuste en toekomstbestendige wijze ‘ingepakt’ door gebruik te maken van een overhoogte bovenop de dijk en flauwe taluds. (Bron: Fugro)

In de prijzen gevallen!

Het Hoogwaterbeschermingsprogrammaproject in Ooijen-Wanssum heeft onlangs de Gouden Piramide 2020 gewonnen van het ministerie van Binnenlandse Zaken. 

Rijksprijs

De Gouden Piramide is de rijksprijs voor inspirerend opdrachtgeverschap in de architectuur en gebiedsontwikkeling. Naast de trofee ontvangt het project 75.000 euro. Demissionair minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken kende de prijs toe. Dit is al de derde prijs voor Ooijen-Wanssum. De eerder ontvangen prijzen zijn de Ruimtelijke Kwaliteitspluim 2018 en de Waterinnovatieprijs 2019.

Uniek, duurzaam dijkontwerp van Fugro oplossing voor Limburg

Steilranddijk kopiëren
Lees het gehele artikel

De kern van dit succes: bewezen veiligheid en duurzaamheid. Vanaf dit jaar zijn de dorpen in de omgeving beschermd tegen hoogwater. Ter afsluiting van het project wordt op 9 juni 2021 een uitgebreide lezing gegeven voor omwonenden en belangstellenden waarbij deze unieke dijkconcepten aan bod komen.

Na de overstromingen in 1993 en 1995 zijn er noodmaatregelen genomen om herhaling te voorkomen. Tussen Ooijen en Wanssum, langs de Maas, mocht niet meer worden gebouwd. Voor bewoners, boerenbedrijven en de haven was dit vervelend en daarom zijn het Rijk, de provincie met de gemeenten op zoek gegaan naar een oplossing die de hoogwaterveiligheid garandeert, met daarbij meer economische en recreatieve mogelijkheden.

Aannemerscombinatie Mooder Maas nam het gebied op de schop. Geo-data specialist Fugro heeft samen met H+N+S duurzame dijken ontwikkeld die uniek zijn. Bij de aanleg worden normaal gesproken bouwstoffen door CO2 uitstotende schepen en vrachtwagens aangevoerd. Tegelijkertijd moest uitdieping van een zijgeul de Maas meer ruimte geven. De grond werd nu niet afgevoerd, maar is met uitgebreide laboratorium­onderzoeken op sterkte beoordeeld door Fugro. In een 300 meter lange golfgoot is de dijk nagebootst en zijn tonnen grond uit Ooijen getest. De resultaten bewezen dat het materiaal veilig kan worden toegepast voor deze dijken. “Daarmee sla je twee vliegen in één klap’, aldus Leo Zwang, projectdirecteur van Fugro. ‘Je hoeft geen grond af te voeren én geen klei van elders aan te voeren. Omdat 3,7 miljoen kuub grond nodig was, leverde dit hergebruik een enorme besparing op qua transportbewegingen, wel 20.000 ton minder CO2-uitstoot voor het project!”

Samen met bewoners is ook gezocht naar een ‘gebiedseigen grond’ model voor mogelijke natuurontwikkeling, recreatie en landbouw, wat aansluit bij het terrassenlandschap. Voor extra veiligheid en natuurontwikkeling heeft de dijk aan de rivierzijde een uiterwaardengebied voor erosie en natuurontwikkeling én aan de binnenzijde een talud met een flauwe helling voor veiligheid, recreatie, natuur en bedrijvigheid. Deze Limburgse oplossing won al de Waterinnovatieprijs van de waterschappen en het nationale Hoogwaterbeschermingsprogramma heeft het dijkconcept overgenomen als voorbeeld hoe dijkversterking een bredere functie krijgt dan alleen zorgen voor droge voeten. En daarbij nog duurzamer én goedkoper te zijn ook. Daar mag Limburg trots op zijn.

Succesvol coördineren van groot belang bij Gebiedsontwikkeling Ooijen-Wanssum

sgsroosenbijl_3_aanleg-brug-wanssum
Lees het gehele artikel

Na grote overstromingen van de Maas in Limburg (1993 en 1995), waarbij de economische schade enorm was, zijn er tijdelijke maatregelen getroffen. Maar inmiddels is combinatie Mooder Maas, bestaande uit Dura Vermeer en Ploegam, begonnen aan de Gebiedsontwikkeling Ooijen-Wanssum. Het omvangrijke project omvat onder meer de aanleg van nieuwe dijken en een hoogwatergeul, het herstellen van de Oude Maasarm en de aanleg van een nieuwe rondweg inclusief kunstwerken.

Ingenieursbureau SGS Roos+Bijl is aangetrokken om alle kabel- en leidingwerkzaamheden binnen dit project te coördineren. David de Jong, projectcoördinator bij SGS Roos+Bijl vertelt: “Grote infraprojecten als dit zijn complex van aard. Er zijn veel verschillende belanghebbenden in het gebied: netbeheerders, maar ook het waterschap, Rijkswaterstaat, provincie en de gemeentes waarin we aan het werk zijn. Wij zijn een belangrijke schakel in de verbinding tussen alle partijen. Door onze benadering merk je dat iedereen er op een constructieve manier in staat en met elkaar samenwerkt. We weten binnen een kort tijdsbestek oplossingen te realiseren naar tevredenheid van alle belanghebbenden. Dat is een groot compliment voor alle betrokken partijen.”

Ingrijpende verlegging
“Het dorp Wanssum wordt gespleten door een zijtak van de Maas. De brug, de verbinding tussen de twee dorpskernen, wordt vernieuwd en dat zorgde voor een ingrijpende verlegging. Door vroegtijdig met alle partijen aan tafel te gaan, hebben we weten te realiseren dat alle disciplines kabels en leidingen middels één grote sleuf zijn verlegd. Een enorme besparing als je kijkt naar de maatschappelijke kosten.”

Ooijen-Wanssum

Verlegging van alle disciplines kabels en leidingen middels één grote sleuf.

Veel bijkomende randvoorwaarden
Tijd is een beperkende factor. Het gesloten dijkseizoen zorgt dat er tussen oktober en april minder werkzaamheden uitgevoerd kunnen worden in verband met hoogwater. Ook zijn er ecologische en archeologische omgevingsfactoren waarmee rekening gehouden moet worden. Voeg daar het uitgebreide vergunningenproces aan toe en zo ontstaat een complex speelveld, waarbinnen op tijd verlegd moet worden zodat het project geen vertraging oploopt. 

Integraal en flexibel
“We hebben integraal nagedacht hoe we rekening konden houden met duurzaamheid en het beperken van maatschappelijke kosten. Door hier en daar wat flexibiliteit te vragen en te geven, kunnen we een mooi project neerzetten. Met deze definitieve oplossing, waarbij er in dit gebied maar liefst 18 kilometer aan dijk aangelegd of versterkt gaat worden, is het gebied de komende 250 jaar beschermd tegen overstromingen.”      

Integrale gebiedsontwikkeling brengt mooie innovaties

mooder-maas-toekomst-impressie-hoogwatergeul-ooijen
Lees het gehele artikel

In 1993 en 1995 werd Limburg opgeschrikt door twee grote overstromingen van de Maas. De gevolg- en economische schade was enorm. In allerijl werden tijdelijke maatregelen genomen met het oog op een meer bestendige ontwikkeling in de toekomst. En die ontwikkeling is nu gaande en ingrijpender dan aanvankelijk gedacht. Reden om het project te bestempelen tot gebiedsontwikkeling. In een gebied van maar liefst 60 km2 wordt door uitvoerende combinatie Mooder Maas de hoogwaterproblematiek aangepakt, onder meer met voor ons land unieke dijken. 

De gebiedsontwikkeling is volgens omgevingsmanager Keesjan van den Herik van opdrachtgever Projectbureau Ooijen – Wanssum tweeledig. “We gaan met een definitieve oplossing de hoogwaterproblematiek te lijf door zowel nieuwe dijken aan te leggen als door meer ruimte te creëren voor de Maas. Omdat na een grondig vooronderzoek bleek dat de consequenties zo ingrijpend zouden zijn voor de omgeving, is het een integrale gebiedsontwikkeling geworden. Je kunt het immers maar één keer goed doen. Doel is om de hoogwaterbescherming achter de kades naar het niveau te brengen van 1 overstroming in 250 jaar. Daarnaast realiseren we een waterstandsdaling van 37 centimeter in hoogwaterperiodes bij een piekafvoer van 3.275 m3 water per seconde.”

Ooijen - Wanssum

Mooder Maas weergave van nieuwe dijktypologieën.


Innovatieve dijken
Het omvangrijke project is opgesplitst in zes deelprojecten en omvat onder meer de aanleg van nieuwe dijken, de aanleg van een hoogwatergeul in Ooijen en Wanssum, het herstellen van de Oude Maasarm en de aanleg van een nieuwe rondweg inclusief de nodige kunstwerken. “De kracht van het project is dat het als één integrale opgave wordt beschouwd”, meent Keesjan. “Ook de doelstellingen zijn integraal, er is één budget en één ontwerp waarin alles in samenhang is ontworpen. En dat heeft een aantal mooie innovaties opgeleverd, zoals een voor Nederland nieuwe dijktypologie.” Rody Kusters, uitvoeringsmanager namens Mooder Maas, een combinatie van Dura Vermeer en Ploegam, kan dat beamen: “We hebben in dit project twee nieuwe dijktypen geïntroduceerd, de hoge gronddijk en de steilranddijk, die allebei met gebiedseigen grond worden aangelegd (grond die vrijkomt bij het uitdiepen van de twee geulen) en als verlengstuk van het landschap fungeren. Al tijdens de aanbesteding wisten we dat we grootschalig onderzoek moesten laten uitvoeren om dit allemaal mogelijk te maken. Direct na de gunning van het project zijn voor dit onderzoek afspraken gemaakt met twee universiteiten in Duitsland, waarbij een dijk op ware grootte is opgebouwd met de klei uit het projectgebied en succesvol is getest. Daarmee realiseren we in het kader van duurzaamheid en CO2-uitstoot enorme besparingen.”

Ooijen - Wanssum

Mooder Maas-Brug Ooijen over de instroomopening van de Oude Maasarm.
Links de hoogwatergeul Ooijen en de Maas.


Langste liggers ter wereld
De nieuwe rondweg rond Wanssum vormt eveneens een ingrijpend deelproject. Kusters: “Het gaat hier om een 4 kilometer lange weg met drie rotondes, twee onderdoorgangen en een 69 meter lange brug, 10 meter boven de haven. De landhoofden maken we in het werk, de acht liggers van 69 meter lengte worden prefab aangeleverd. Het zijn de langste prefabliggers ter wereld. Het inhijsen zal medio 2020 plaatsvinden. Uniek is ook het 1 kilometer lange traject van en naar de brug, dat wordt uitgevoerd in verticale betonwanden in een esthetische kwaliteit. In totaal gaat het om 12.000 m2 van deze elementen. In de huidige N270 vervangen we een bestaande duiker door een 80 meter lange architectonische brug die we er pal naast bouwen om de 10.000 verkeersbewegingen per dag zo min mogelijk te hinderen. Over de te reactiveren Oude Maasarm realiseren we nog eens twee bruggen, zodat bewoners van Ooijen bij hoogwater ontsloten kunnen worden naar het achterland. Daarnaast realiseren we 2,5 kilometer aan nieuwe kadewanden in de dorps- en industriehaven van Wanssum en op enkele maatwerklocaties.”

Eind 2017 zijn de werkzaamheden begonnen en in 2020 wordt het hele project afgerond. “Behalve bescherming tegen hoogwater draagt de gebiedsontwikkeling bij aan de ontwikkeling van natuur en landschap en het vergroten van de leefbaarheid en economie in het gebied”, besluit Keesjan. De 540 hectare aan natuur wordt als één gebied ingericht en zal ‘zichzelf’ grotendeels onderhouden met het uitzetten van een bepaald soort runderen en paarden.