Tagarchief: Brave & Boost

Duurzaamheid in de GWW

dan-asaki-Q_oY08fHG0s-unsplash-(1)
Lees het gehele artikel

In de grond-, weg- en waterbouw (GWW) speelt duurzaamheid een steeds grotere rol. Eisen op het gebied van duurzaamheid komen in contracten terecht of aannemers moeten zich onderscheiden op duurzaamheid om de winkans op aanbestedingen te vergroten. Vervolgens moeten zij aantonen dat projecten inderdaad op een zo duurzaam mogelijke manier zijn gerealiseerd, bijvoorbeeld aan de hand van MKI-berekeningen, CO2-berekeningen en de CO2-prestatieladder.

Maar wat betekent duurzaamheid in de GWW eigenlijk? Om die vraag te beantwoorden, zoomen we even helemaal uit om te achterhalen wat duurzaamheid precies is. Vervolgens keren we vanuit die brede definitie terug naar de impact op en van GWW-projecten.

Wat is duurzaamheid?

Als je aan tien personen vraag wat duurzaamheid is, krijg je waarschijnlijk tien verschillende antwoorden. Duurzaamheid is een breed begrip, waar iedereen zijn eigen betekenis aan geeft. Voor de een gaat het om circulariteit en hergebruik, voor de ander meer om ecologie en natuur. Sommigen denken direct aan de uitstoot van broeikasgassen, anderen gooien het juist over een sociale, maatschappelijke boeg. En allemaal hebben ze gelijk: duurzaamheid gaat over al die aspecten.

Een veelgebruikte definitie van duurzaamheid is die van de VN-commissie Brundtland uit 1987: “Duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling die aansluit op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen.”

In deze definitie komt een belangrijk duurzaamheidsaspect duidelijk naar voren, namelijk het evenwicht tussen de belangen van nu en die van de toekomst. Oftewel: dat onze kinderen het minstens net zo goed hebben als wij. In toenemende mate wordt dat evenwicht verstoord, waardoor de aarde uit balans raakt en het onzeker is of we in de behoeften van toekomstige generaties kunnen voorzien.

De balans in gevaar

Als we kijken naar een gezonde balans op aarde, zijn er 9 planetaire grenzen. We moeten proberen binnen die grenzen te blijven, want als we eroverheen gaan weten we niet zeker wat er met het planetaire systeem gebeurt en welke risico’s we lopen. Momenteel worden echter in ieder geval 5 van de 9 grenzen overschreden. Hierdoor komt de balans op aarde in gevaar. Dit is geïllustreerd in onderstaande afbeelding.

Bron: Azote for Stockholm Resilience Centre, based on analysis in Persson et al 2022 and Steffen et al 2015

De risico’s waar we tegenaan lopen door overschrijding van de grenzen:

  1. Verlies van biodiversiteit en uitsterven van planten-/dierensoorten
  2. Klimaatverandering door opwarming van de aarde​
  3. Ontbossing door verandering van landgebruik​
  4. Te veel stikstof en fosfor in de biosfeer en oceanen ​
  5. Nieuwe entiteiten die lastig afbreekbaar zijn in de natuur

Impact in de GWW

Hoe hebben we met de GWW impact op het overschrijden van de planetaire grenzen?

  1. Infrastructuurprojecten veranderen het leefgebied van planten en dieren en hebben daarmee impact op de verschillende soorten in een gebied. Ook de winning van grondstoffen kan impact hebben op het leefgebied van planten en dieren. Een weg door een bos zorgt er zonder mitigerende maatregelen namelijk voor dat het leefgebied van een dier in tweeën wordt gesplitst. Ook verlichting kan impact hebben op de levenswijze van nachtdieren, zoals vleermuizen.
  2. De uitstoot van broeikasgassen heeft impact op de klimaatverandering. Veel benodigde grondstoffen voor de GWW brengen een hoge broeikasgasuitstoot (met name CO2) met zich mee. Denk aan de winning en productie van beton en staal. Daarnaast draait ons materieel voornamelijk op fossiele brandstoffen.
  3. Infrastructuur verandert vaak de inrichting van het land. Er zijn bijvoorbeeld meerdere wegenprojecten die groen veranderen naar grijs.
  4. Materieel stoot stikstof uit. Stikstof(beleid) is inmiddels een beruchte speler in de GWW en heeft grote impact op projecten en hun omgeving.
  5. In ons leefmilieu zijn steeds meer giftige of verontreinigde stoffen te vinden die lastig afbreekbaar zijn. Het zijn stoffen die van nature vaak niet voorkomen in de natuur, maar door de mens zijn gemaakt. Deze nieuwe entiteiten zijn in de GWW met name bekend door PFAS. Met PFAS verontreinigde grond mag niet verwerkt worden en heeft dus impact op bouwprojecten.

Als je weet welke impact de GWW heeft op de planetaire grenzen, kun je ook gerichter naar oplossingen zoeken om binnen de GWW die impact te verkleinen en zo bij te dragen aan een duurzame leefomgeving. Om de balans te herstellen, is er op mondiaal en landelijk niveau beleid opgesteld. Denk aan het Klimaatakkoord van Parijs, de Duurzame Ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties en het Nederlandse doel om in 2050 volledig circulair te zijn. Elk GWW-project moet en kan hieraan bijdragen, bijvoorbeeld met optimalisaties in ontwerp, materiaalgebruik en inzet van emissievrij materieel. Zo werken we samen toe naar een GWW-sector die opereert binnen de planetaire grenzen.

Meer weten?

De eendaagse training Duurzaamheid in de GWW geeft jou en je organisatie een sterke basis om aan de slag te gaan met duurzaamheid.

Hulp nodig bij een tender? Wij brengen je in contact met de duurzaamheidsexperts van We-Boost voor advies over duurzaamheid en inzicht in milieu-impact om tot passende oplossingen te komen.

MKI-berekeningen in de GWW

max-van-den-oetelaar-SsV4Ck4GISU-unsplash
Lees het gehele artikel

Duurzaamheid speelt een steeds grotere rol in GWW-projecten, bijvoorbeeld in de vorm van milieu-impact. Om die impact inzichtelijk te maken, wordt steeds vaker de milieukostenindicator (MKI) ingezet als meetinstrument. Maar wat is de MKI en wat kun je ermee?

Wat is MKI?

Een product of ontwerp kan op veel verschillende manieren negatieve milieueffecten veroorzaken. Denk bijvoorbeeld aan de uitstoot van broeikasgassen, de uitputting van grondstoffen, energiegebruik en waterverbruik. Omdat deze milieueffecten in verschillende eenheden worden uitgedrukt, is het moeilijk ze te vergelijken.

Daarom is de milieukostenindicator (MKI) ontwikkeld. Hierin worden milieueffecten samengevat in schaduwkosten, ofwel de maatschappelijke kosten die nodig zijn om de impact ongedaan te maken. Deze kosten worden uitgedrukt in euro’s. Op deze manier kunnen de milieueffecten van verschillende producten objectief met elkaar worden vergeleken. Dit wordt gedaan vanuit de levenscyclusanalyse (LCA) van producten.

Wat is LCA?

Om de totale milieueffecten van een product in beeld te brengen, moet je kijken naar alle levensfasen: van grondstofwinning tot verwerking aan het einde van de levensduur. Dit is de volledige levenscyclusanalyse (LCA) en vormt de basis van MKI-berekeningen. In de LCA zijn vijf fasen te onderscheiden:

  1. Productie, van grondstofwinning tot product
  2. Bouw, inclusief transport naar gebruikslocatie
  3. Gebruik, beheer en onderhoud
  4. Sloop en afvalverwerking
  5. Hergebruik, terugwinning en recycling

MKI-berekeningen

MKI-berekeningen worden gemaakt op basis van landelijk beschikbare data van LCA’s of productspecifieke LCA’s van leveranciers. Het voordeel van productspecifieke LCA’s is dat de MKI nauwkeuriger te berekenen is dan bij het gebruik van branchegemiddelden of waarden van vergelijkbare materialen.

Berekeningen kunnen worden uitgevoerd in Excel, maar een veelgebruikte softwaretool om de MKI van een project te berekenen is DuboCalc. Het handige van DuboCalc is dat je direct toegang hebt tot data uit de Nationale Milieudatabase (NMD) en dat je rapporten met figuren kunt maken.  

Inzetbaarheid MKI

Zowel opdrachtgevers als aannemers in de GWW gebruiken de MKI.

Opdrachtgevers

Opdrachtgevers zoals overheden kunnen voor aanvang van een aanbesteding een referentieberekening maken op basis van het bestaande ontwerp. Hiermee maken zij de milieu-impact inzichtelijk. Vanuit die referentieberekening kun je met een zwaartepuntanalyse bepalen welke materialen de grootste milieu-impact hebben. Aan de hand hiervan kun je optimalisaties doorvoeren en weloverwogen keuzes maken, bijvoorbeeld voor het gebruik van minder of andere materialen.

Aannemers

De MKI is een goed middel om de milieueffecten objectief meetbaar te maken. Daarom wordt het steeds vaker in aanbestedingen gebruikt om de oplossingen van aannemers met elkaar te vergelijken. Door MKI als gunningscriterium mee te nemen in aanbestedingen,

worden aannemers uitgedaagd om optimalisaties ten opzichte van de referentieberekening door te voeren en zo de laagst mogelijke MKI-score te behalen.

De MKI komt steeds vaker terug als gunningscriterium in aanbestedingen en is daarom een onderdeel van de basistraining duurzaamheid in de GWW van Brave & Boost. Zusterbedrijf We-Boost maakt bovendien MKI-berekeningen en zwaartepuntanalyses voor opdrachtgevers en aannemers en geeft aan de hand daarvan advies over optimalisaties.

Nota van inlichtingen: 5 tips

brave
Lees het gehele artikel

Een belangrijk moment tijdens aanbestedingen is de nota van inlichtingen. Hoe benut je dit contactmoment met de opdrachtgever? Wij geven tips vanuit 16 jaar ervaring in tenders.

Interactiemomenten in een tender

Tijdens een tender zijn er diverse contactmomenten tussen inschrijvers en de opdrachtgever. Van de schriftelijke nota van inlichtingen tot mondelinge dialogen en specialistische overleggen. Allemaal belangrijke momenten in een aanbesteding. Je gebruikt ze om informatie op te halen, oplossingsrichtingen te toetsen en onduidelijkheden weg te nemen.

Uit dialogen en specialistische overleggen is veel winst te behalen. Daar wordt in de voorbereiding over het algemeen ook – terecht – veel tijd in gestoken. Er zijn echter nog veel tenders zonder dialogen. Daar moet je het doen met de nota van inlichtingen.

Haal meer uit de nota van inlichtingen

De nota van inlichtingen wordt nog lang niet altijd optimaal benut. Daar zijn veel redenen voor te bedenken. Bijvoorbeeld: teamleden beginnen pas laat met inlezen, vragen worden niet goed bijgehouden of deadlines staan niet goed op het netvlies. Maar eigenlijk komt dat allemaal op hetzelfde neer: de nota van inlichtingen wordt niet altijd beschouwd als een belangrijk moment in het tenderproces.

En daarom is het tijd om de nota van inlichtingen een stuk serieuzer te nemen. Want als jij jouw vragen goed voorbereidt en op de juiste manier stelt, krijg je antwoorden waarmee je ook echt iets kunt. Hieronder hebben wij 5 tips voor de nota van inlichtingen op een rijtje gezet.

TIP 1. Bereid je goed voor

Neem de tijd om alle aanbestedingsstukken door te nemen en te doorgronden. Zorg dat alle documenten zijn toebedeeld aan een of meerdere teamleden. Iedereen schrijft alle onduidelijkheden en vragen die hij/zij tegenkomt op. Bespreek die met elkaar om te bepalen welke vragen je op welke manier aan de opdrachtgever stelt.

TIP 2. Zorg voor de juiste toon

Let op de manier waarop je vragen stelt. Het komt voor dat er fouten of tegenstrijdigheden in de aanbestedingsstukken staan. Die zijn er niet bewust in gezet. Wees kritisch, maar kom niet geïrriteerd, betweterig of drammerig over. Kies voor een positieve, opbouwende en vriendelijke toon. Dan is een opdrachtgever ook sneller geneigd meer moeite te doen voor een uitgebreid en goed onderbouwd antwoord.

TIP 3. Controleer alle vragen

Redigeer alle vragen voordat je ze indient. Controleer op taalgebruik en zorg ervoor dat een vraag niet op meerdere manieren kan worden geïnterpreteerd. Denk ook goed na over de gewenste antwoorden en stuur de vraagstelling daarop bij. Neem de tijd om dit zorgvuldig te doen.

TIP 4. Stel individuele vragen

Alle algemene vragen en bijbehorende antwoorden worden in de nota van inlichtingen gedeeld met alle inschrijvers. Als je niet wilt dat bepaalde antwoorden worden gedeeld met de concurrentie, dan kun je individuele vragen stellen. Vermeld dit expliciet bij elke vraag en maak duidelijk waarom een individuele behandeling van de vraag gewenst is.

TIP 5. Dien vragen op tijd in

Dien de vragen een dag voor de deadline in en wacht niet tot het allerlaatste moment. Zo heb je wat ruimte om tegenvallers op te vangen, bijvoorbeeld als het tenderplatform niet werkt of er iets anders tussenkomt.

Dialogen en interviews

Bij steeds meer aanbestedingen zijn dialogen en interviews onderdeel van het proces. Dit zijn extra momenten om belangrijke informatie op te halen en te toetsen. Neem ook die momenten uiterst serieus en bereid je goed voor. Bijvoorbeeld door verschillende praktijkscenario’s te oefenen en een duidelijke rolverdeling voor het gesprek vast te leggen.

Brave & Boost is gespecialiseerd in tendersupport. Wij begeleiden teams onder andere in de voorbereiding op interactiemomenten, waarbij we vragen voor de nota van inlichtingen redigeren en dialoog- en interviewtrainingen geven.