Tagarchief: Bouwtoezicht

Privatisering bouwtoezicht gaat door

portret-peter-de-haan-kopieren
Lees het gehele artikel

Op 14 mei 2019 heeft de Eerste Kamer met ruime meerderheid de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen aangenomen. Een bizarre stemmingsuitslag. Zowel regeringspartijen CDA als ChristenUnie stemden tegen deze historische bouwwet. Deze bouwwet houdt een privatisering van het bouwtoezicht in. Daarnaast worden de aansprakelijkheid en waarschuwingsplicht van de aannemer verhoogd.

De geschiedenis van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen

CDA-minister Donner heeft in 2011 de contouren van deze bouwwet opgesteld. Vervolgens heeft het CDA in de Tweede Kamer ‘voor’ gestemd. Als rechtse partij is het begrijpelijk dat deze instemt met privatisering van het bouwtoezicht. GroenLinks stemde tegen. In de Eerste Kamer zijn de rollen omgedraaid. Hoe kan het dat een linkse partij in de Eerste Kamer ‘voor’ privatisering stemt, terwijl een rechtse partij een wet uit eigen gelederen wil wegstemmen?

Op 11 juli 2017 is de stemming over deze historische bouwwet op verzoek van oud-minister Plasterk aangehouden. CDA-senator De Vries-Leggedoor twijfelde over de aangenomen amendementen (wetswijzigingen) van PvdA-Tweede Kamerlid De Vries. Deze was als een olifant door de porseleinkast gegaan. Hij verzwaarde met zijn amendementen zowel de aansprakelijkheid als waarschuwingsplicht van de aannemer. Ook regelde hij meer waarborgen voor de gemeente om tijdens en na de bouw te handhaven.

Geen ‘nacht’ van De Vries

Het CDA is erg gericht op aannemers. Niet vreemd nu CDA-ers Elco Brinkman (thans senator) en Maxime Verhagen de oud- en huidige voorzitter van Bouwend Nederland zijn. Bouwend Nederland is weinig enthousiast over de bouwwet, nu veel verantwoordelijkheden bij de aannemers worden gelegd. Geen onterechte kritiek. De helft van de bouwfouten zit in het ontwerp van het bouwplan, dat de aannemer slechts uitvoert. Niet verrassend dat het CDA in 2017 tegen was.

Tijdens de aanhouding van de stemming in 2017 zaten zowel het CDA als de ChristenUnie niet in de coalitie. Nu wel. Aangezien het CDA voor het debat op 23 april 2019 slechts zes minuten spreektijd vroeg, leek het erop dat de partij alsnog om was. Minister Ollongren had de afgelopen twee jaar in meerdere brieven de toepassing van de aangenomen amendementen verduidelijkt in de hoop de scherpste randen eraf te halen. Ook sloot de minister een bestuursakkoord met de VNG over de privatisering van het bouwtoezicht. Uit het debat van enkele weken geleden volgde echter direct dat regeringspartij CDA ‘tegen’ zou stemmen. De Vries-Leggedoor stelde voorop waardering te hebben voor de inzet van de minister… De rest is geschiedenis. Naast het CDA en de ChristenUnie stemden ook PVV en SP tegen. Tot zover geen verrassingen.

Wel bijzonder is dat GroenLinks, 50PLUS en Partij voor de Dieren ‘voor’ stemden. Zij hebben allemaal ‘tegen’ het wetsvoorstel gestemd in de Tweede Kamer. Samen met de VVD, D66, PvdA en OSF leverde dat 42 stemmen ‘voor’ op en 33 stemmen ‘tegen’. Toch nog een ruime meerderheid.

De privatisering van het bouwtoezicht

Het is beter het gerealiseerde bouwwerk aan de bouwtechnische voorschriften te toetsen dan het papieren bouwplan. Het gaat erom dat het gebouwde veilig is en niet het papieren bouwplan. Daarom zal de gemeente straks niet langer het papieren bouwplan toetsen. In de plaats daarvan controleert een private kwaliteitsborger of het gerealiseerde bouwwerk voldoet. Zonder zijn positieve verklaring mag de gemeente de ingebruikname van het bouwwerk weigeren. Nu is er geen verplichte eindcontrole door de gemeente.

Stapsgewijze privatisering bouwtoezicht

Deze privatisering wordt stapsgewijs ingevoerd. Eerst geldt het nieuwe stelsel voor eenvoudige bouwwerken zoals woningen, daarna voor zwaardere bouwwerken (scholen) en ten slotte voor de zwaarste bouwwerken (voetbalstadions). Veel partijen in de Eerste Kamer willen dat het nieuwe stelsel direct geldt voor de zwaardere bouwwerken. De minister wil dat terecht niet. Eerst moet worden aangetoond dat het nieuwe stelsel tot een hogere bouwkwaliteit leidt bij de minst risicovolle bouwwerken. Wel is het zo dat de meerwaarde van de kwaliteitsborgers met name ligt bij de complexere, zwaardere bouwwerken die de gemiddelde ambtenaar bouw- en woningtoezicht niet iedere dag op zijn bureau heeft liggen.

Een half jaar voordat het nieuwe stelsel behoort te gaan gelden voor eenvoudige bouwwerken – op 1 januari 2021, tegelijkertijd met de Omgevingswet –  zal de minister evalueren of de bouw klaar is voor deze wijziging. Minister Ollongren heeft de Eerste Kamer op 10 mei 2019 een brief verzonden, waarin zij uitlegt onder welke omstandigheden zij daadwerkelijk het bouwtoezicht privatiseert. Mede vanwege die brief is GroenLinks ervan overtuigd dat het nieuwe stelsel pas na een zorgvuldige evaluatie wordt ingevoerd.

Handhaving door gemeente na ingang nieuwe bouwwet

De gemeente behoudt overigens zijn bevoegdheid om tijdens en na de bouw te handhaven. Op basis van signalen van de kwaliteitsborger kan de gemeente de bouwtechnische voorschriften handhaven. Ook kan de gemeente de ingebruikname van het bouwwerk tegenhouden. Dit mag de gemeente als de kwaliteitsborger weigert te verklaren dat het gerealiseerde bouwwerk aan de bouwtechnische voorschriften voldoet.

Er bestaat een risico op dubbel werk. De gemeente kan naast de kwaliteitsborger ook tijdens de bouw toezicht houden. Dit vergroot de kans dat de gemeentelijke leges voor verkrijging van de omgevingsvergunning (bouwvergunning) onvoldoende zakken. De vergunninghouder zal daarnaast de kosten van de kwaliteitsborger moeten betalen. Er is een aanmerkelijke kans dat de kosten van bouwtoezicht daarmee toenemen. De minister wil de gemeenten vooralsnog niet dwingen de forse bouwleges te verlagen. Overigens kunnen de uiteindelijke bouwkosten toch afnemen, als het nieuwe stelsel tot gevolg heeft dat de aanzienlijke faalkosten bij aannemers dalen.

Terechte bezwaren van Bouwend Nederland

De bouwwet bevat ook een verzwaring van de aansprakelijkheid en waarschuwingsplicht van de aannemer. Tot nu toe kan de aannemer niet aansprakelijk worden gesteld voor gebreken die bij de oplevering hadden moeten worden ontdekt: de verborgen gebreken. Straks blijft de aannemer na oplevering aansprakelijk, tenzij de gebreken niet aan hem zijn toe te rekenen. Ook moet de aannemer schriftelijk en ondubbelzinnig de opdrachtgever waarschuwen voor fouten in het ontwerp.

Bouwend Nederland is terecht kritisch dat daarmee veel verantwoordelijkheden bij de aannemer worden gelegd. De helft van de bouwfouten wordt immers in het ontwerp gemaakt en de aannemer moet maar bewijzen dat hij geen fouten heeft gemaakt. Vermoedelijk zullen aannemers duurdere aansprakelijkheidsverzekeringen afsluiten. Samen met de kosten van de kwaliteitsborger worden die doorberekend aan de bouwconsument.

Eindelijk serieuze aandacht bouwkwaliteit

Het is positief dat bouwkwaliteit met het aannemen van deze bouwwet eindelijk serieuze aandacht krijgt. Uit onderzoek van Vereniging Eigen Huis blijkt dat nieuwbouwwoningen gemiddeld 21 gebreken hebben. Dat aantal moet echt omlaag.

Een verplichte eindcontrole van het gerealiseerde bouwwerk is iets positiefs. Al is dat een controle door een private kwaliteitsborger.

Ook leidt een aparte omgevingsvergunning voor een bouwtechnische activiteit onder de Omgevingswet tot aandacht voor bouwkwaliteit. Toevallig heeft Elco Brinkman onlangs in zijn memoires geschreven dat als hij nog minister was, ook die Omgevingswet er nooit zou komen. Het CDA heeft het niet zo op wijzigingen, ondanks dat verbeteringen duidelijk nodig zijn.

Sloopt het CDA privatisering bouwtoezicht?

portret-peter-de-haan-kopieren
Lees het gehele artikel

Op 23 april 2019 behandelt de Eerste Kamer het wetsvoorstel Wet kwaliteitsborging voor het bouwen, waarna de stemming plaatsvindt. Deze historische bouwwet heeft veel aandacht gekregen na de vreselijke brand in de Grenfell Tower in Londen en de instorting van de parkeergarage bij Eindhoven Airport. Tegenstanders van privatisering vrezen vergelijkbare rampen als in Engeland, waar privaat bouwtoezicht geldt. Voorstanders van privatisering vinden dat in Eindhoven het gemeentelijke bouwtoezicht heeft gefaald.

Status wetsvoorstel Wet kwaliteitsborging voor het bouwen

Meer dan twintig jaar geleden zijn plannen ontwikkeld om het bouwtoezicht te privatiseren. De Tweede Kamer heeft het wetsvoorstel met ruime meerderheid aangenomen. Op verzoek van oud PvdA-minister Plasterk heeft de Eerste Kamer de stemming op 11 juli 2017 echter aangehouden. Het CDA twijfelt over de amendementen van de PvdA en zonder het CDA is er geen meerderheid in de Eerste Kamer. Na 658 dagen is het wetsvoorstel terug voor stemming. Nu met D66-minister Ollongren aan het roer. De vraag is of het CDA het wetsvoorstel wegstemt dat uit de koker van coalitiepartner VVD komt.

Het stelsel van kwaliteitsborging

Voorop staat dat het wetsvoorstel geen wijzigingen aanbrengt in de handhavingsbevoegdheden van de gemeente. De ambtenaren bouw- en woningtoezicht kunnen tijdens de bouw toezicht houden en zo nodig handhaven.

In een debat met de Tweede Kamer op 6 december 2018 zegt Ollongren: ‘de framing dat bouwtoezicht geprivatiseerd wordt, is niet juist’. Primair houdt een nieuwe private kwaliteitsborger echter op de bouw toezicht. Dat suggereert toch privatisering.

Is deze private toetser een slager die zijn eigen vlees keurt?

Nee, de kwaliteitsborger moet onafhankelijk zijn van de vergunninghouder, architect en aannemer. Deze kwaliteitsborger moet verklaren of het gerealiseerde bouwwerk aan de bouwtechnische voorschriften voldoet. Zonder zijn positieve verklaring mag het bouwwerk niet in gebruik worden genomen.

Het huidige gemeentelijke bouwtoezicht

Gemeenten zijn nu niet verplicht te controleren of de gerealiseerde bouwwerken aan de bouwtechnische voorschriften voldoen. Dat gebeurt vaak ook niet. En dat terwijl het erom gaat dat het gebouwde veilig is en niet het papieren plan.

Momenteel kan de gemeente de omgevingsvergunning (bouwvergunning) verlenen als slechts aannemelijk is dat het papieren bouwplan aan de bouwtechnische voorschriften voldoet. Na vergunningverlening mag de vergunninghouder nog tot drie weken voorafgaand aan de bouw berekeningen inleveren.

De keuze voor kwaliteitsverbetering

De vrees voor privatisering is groot. Privatisering heeft in Nederland een slechte naam. Uit diverse onderzoeken blijkt echter dat de kleinere gemeenten onvoldoende kennis en kunde hebben voor voldoende deugdelijk bouwtoezicht.

Pogingen tot verbeteringen van het bouwtoezicht zijn keer op keer gefaald. Verhoging van de leges om meer ambtenaren aan te nemen, is geen optie. De leges zijn al zeer hoog. Een andere mogelijkheid is het bundelen van de werkzaamheden bij omgevingsdiensten. De ambtenaren kunnen hun kennis en kunde dan delen. Onder de op 1 januari 2021 in werking te treden Omgevingswet behoort bouwtoezicht echter niet tot het basistakenpakket van de omgevingsdiensten.

Dan blijft de keuze voor het stelsel van kwaliteitsborging over. Hoe kunnen de gemeenten nu het bouwtoezicht uit handen geven? Het antwoord is simpel: dat gebeurt niet. Er is nog steeds een omgevingsvergunning van de gemeente vereist. Ook kan de gemeente handhaven. De gemeente toetst alleen niet meer vooraf aan bouwtechnische voorschriften. Inderdaad, dat is geen privatisering. De gemeenten krijgen bovendien de vereiste informatie om te handhaven. Daarover heeft de VNG met minister Ollongren afspraken gemaakt.

Apk-keuring voor bouwwerken

Overigens hoeft een private controle niet fout uit te pakken. Denk aan de apk-keuring van auto’s door de garage. Een verplichte private eindcontrole is altijd nog beter dan geen controle.

Natuurlijk kunnen ook gemeenten die eindcontrole verrichten, maar de financiële middelen zijn voor gemeenten helaas niet beschikbaar. Ook wil minister Ollongren geen gemeentelijke eindcontrole, omdat daarmee meer verantwoordelijkheid bij de gemeenten komt te liggen. De gemeenten hebben zowel het bouwplan niet ontworpen als gebouwd. Dan is het niet primair aan de gemeente om te oordelen of het bouwwerk veilig is. Als kort na de apk-keuring vanwege defecte remmen een auto-ongeluk plaatsvindt, wordt de keurende garage – in ieder geval gevoelsmatig – verantwoordelijk gehouden.

Het wetsvoorstel zorgt overigens ook voor een verzwaarde aansprakelijkheid en waarschuwingsplicht voor aannemers. Onder meer Bouwend Nederland is daar tegen. Meer dan de helft van de bouwfouten worden gemaakt in het ontwerp. Voorkomen moet worden dat de aannemers daarvoor opdraaien.

Nu of nooit

De politiek wenst verbeteringen in het bouwtoezicht om ongelukken zoals in Eindhoven te voorkomen. Het eerlijke antwoord is dat als de Eerste Kamer het wetsvoorstel wegstemt er vermoedelijk lange tijd niets verandert. Minister Ollongren wil geen novelle indienen bij de Tweede Kamer om het oorspronkelijke wetsvoorstel te wijzigen. Met geen enkel alternatief kunnen alle bouwpartijen leven. Bovendien is de bouwlobby zeer sterk. Het wetsvoorstel dat voorligt, is het compromis dat is bereikt. Hoe dan ook, straks zullen alle ogen op het CDA zijn gericht.